Randstadrail en Historie

Wie door het centrum van Oud-Beijerland wandelt, komt deze gevelsteen tegen uit 1609. Het laat een smidse zien uit de 17e eeuw. De vader van Willem Tichelaar de barbier uit Piershil had hier zijn bedrijf in die tijd. 
Wat reclame soms al niet teweeg kan brengen. Steeds hoorde ik over de Randstadrail die heel snel van de Slinge in Rotterdam naar Den Haag CS rijdt. Iets om uit te proberen natuurlijk. In een goed uur zonder over te stappen, maar wel bij elke halte een stop rijdt deze metro meestentijds boven de grond. Er is dus van alles te zien onderweg. Eenmaal in Den Haag loop je zo'n 600 meter en kom je alle straten van het Monopolyspel tegen. Om het aangename met het nuttige te combineren bezochten we de Gevangenpoort, waar we een rondleiding kregen.
Sinds kort heeft hier een herinrichting plaatsgevonden en daar wilden we wat meer van  weten. 

Cornelis de Wit ooit baljuw (rechter) in Oud-Beijerland heeft hier enige tijd gevangen gezeten omdat volgens zeggen van de bewuste Willem Tichelaar hij Cornelis de Wit tegen de komst van de Oranjes zou zijn en dus een verrader was. De gids liet de kamer zien waar Cornelis enige tijd verbleef, maar of vrouwe Justitia hier echt recht heeft gesproken valt ernstig te betwijfelen. Als regent kreeg hij ten opzichte van andere gevangenen hier nog een aardige kamer en verzorging, voordat hij en zijn broer werden gemarteld en opgehangen op het groene zoodje, waar de bevolking hen nog niet met rust liet. Pas in de tijd van Koningin Wilhelmina zijn de Gebroeders de Wit gerehabiliteerd, hoewel er wordt verteld dat Willem Tichelaar spijt heeft betoond op zijn sterfbed van zijn leugen. Hij bleek uit rancune gehandeld te hebben, omdat Cornelis de Wit hem ooit had veroordeeld en gestraft. Willem Tichelaar zou een geldbedrag hebben gekregen voor zijn verraad, maar stierf als een arme sloeber. 

 

Een wandeling door Oud-Beijerland-1.

Oud-Beijerland werd in 1559 het dorp Beierland doordat Lamoraal van Egmond opdracht had gegeven de gorzen en slikken te bedijken. De naam ontleende hij aan zijn lieve echtgenote Sabina van Beieren met wie hij 11 kinderen kreeg. Met name zijn dochter Sabina van Egmond heeft als ambachtsvrouwe veel betekent voor de samenleving van Beierland. Zij zette het werk van haar inmiddels vermoorde vader voort. Door bedijking ontstond Nieuw-Beijerland en werd Beierland Oud-Beijerland. Later kwam daar naar het zuiden toe Zuid-Beijerland nog bij.

De dorpskerk werd in 1594 gebouwd als Rooms-katholieke kerk. In 1598 werden priesters vaak dominee. De eerste afgestudeerde dominee in de N-H kerk was Henricus Swalmius in 1604. In dat jaar schonk Sabina van Egmond de toren aan de gemeente die los geplaatst werd van de kerk. Door diverse uitbreidingen is deze er tegenaan gebouwd. De klokken zijn geschonken door inwoners van Oud-Beijerland. Het doophek is gemaakt in 1625, de koperen lessenaar is van 1725. De preekstoel is van 1712, de statenbijbels van 1686 en 1714. Het rouwbord van ambachtsvrouwe Jacoba Catharina van Schoonhoven is uit 1794 en heel bijzonder dat dit bewaard is gebleven gezien de sobere inrichting van protestante kerken.

De ramen met voorstellingen zoals in de bijbel beschreven zijn allen na WO II aangebracht en waren een cadeau van inwoners, kerkvoogdij, burgerij en kerkenraad. In 1614 is Sabina van Egmond overleden. In het kapelletje, het z.g. Gravinnen huisje bevindt zich haar graf, evenals twee fraaie archiefkisten, waar in vroeger jaren de archieven en geldmiddelen van de Kerkvoogdij en Diaconie werden opgeborgen. Jan de Cerff een voormalig koopman uit Amsterdam die de lagere rechten had overgenomen stierf in 1752 als ambachtsheer. Hij zou ook zijn begraven in het Gravinnen huisje, maar alleen de grafsteen werd gevonden. De Bredase orgelbouwer Cornelis van Oeckelen bouwde in 1825 tot 1826 het orgel. Tot aan 2010 is dit orgel steeds uitgebreid.
In 1843 werd een Joodse Synagoge gebouwd. Hier leefde een Joodse gemeenschap tot WO II, een monument op de Havendam en een begraafplaats herinneren daar nog aan.
De Rooms katholieke kerk werd in 1838 gebouwd en herbouwd in 1866. In 1868 stichten de afgescheidenen de Christelijk Gereformeerde Gemeente, de Gedachteniskerk werd in 1901 gebouwd. Oprichting afd. Oud-Beijerland van de Protestantenbond in 1891, de kerk werd later gebouwd. Er werden nog meer verschillende kerken gebouwd.
In 1622 werd Het Oude Raadhuis dwars over de Vliet tegen de brug uit 1595 als Dorpshuis gebouwd. Beneden als logement, boven de Hoge Vierschaar - de Baljuw en 7 leenmannen die de rechterlijke macht vormden. Een bekende rechter uit die tijd was Cornelis de Wit. Er was een boevenhok en gijzelkamer aanwezig. Op de brug vonden terechtstellingen plaats, waarna het lijk naar het Galgenveld buiten het dorp werd gebracht. Het bestuur werd gevormd door de Schout en 7 Schepenen. Rond 1830 werd de Schout Burgemeester genoemd. In 1939 werd het Raethuis gerestaureerd en in oorspronkelijke stijl vergroot. Bij die gelegenheid werden door diverse kerkelijke en wereldlijke instanties de gebrandschilderde ramen geschonken. In de gevel zijn 3 nissen. In de middelste staat het beeld van Vrouwe Justitia, de andere bieden plaats aan 2 zwaardhoudende leeuwen. Het gemeentewapen in de vorm van een schild bestaat uit het wapen van Beieren en van Van Egmond. Over de arduinstenen trap komen tegenwoordig veel bruidjes en gommen om elkaar het jawoord te geven. In 1978 werd elders een Gemeentehuis gebouwd en kreeg het gebouw de naam 'Het Oude Raadhuis'.

In 1853 schreef burgemeester Vogelsang in felle bewoordingen aan de Tweede Kamer van de Staten Generaal waarom hij het noodzakelijk achtte dat een kantongerecht in Oud-Beijerland moest komen en niet zoals hij had vernomen in 's Gravendeel. Hij voerde hierbij o.a. het verschil in afstand tussen 's Gravendeel met de andere dorpen en Oud-Beijerland met de andere dorpen aan. Bovendien zo schreef hij vaart er een stoomboot op Rotterdam en Dordrecht vanuit Oud-Beijerland en woont hier een advocaat. De gemeente telt 4000 zielen, er is een dienstdoende schutterij, twee predikanten, een kerk voor Katholieken en een synagoge voor de Israeliten. Het raadhuis werd geschikt bevonden voor een kantonnale rechtbank, want daar was ook een gevangenis. In 1881 werd het Kantongeregt in de Steenenstraat gebouwd. Sinds 2006 is men aangewezen op Dordrecht.

  

Cursus Tuinreservaten HWL

Een artikel wat mij laatst opviel in Het Kompas kwam van het Hoeksche Waard Landschap over de cursus 'Tuinreservaten' die landelijk de aandacht heeft getrokken. Sommigen onder u zullen bij het woord reservaten denken aan Noord-Amerika, maar als we dan aan een wildernis denken dan wordt hier wel een begeleide wildernis mee bedoelt. Vooral voortgekomen uit het feit dat de natuur in ons land onder druk staat. Ook HM Koningin Beatrix sprak over duurzaamheid in haar kerstboodschap.

Een jaar of 6 geleden werd in Frankrijk een organisatie opgericht waarbij particuliere tuinen die voor vogels zijn ingericht zich daarbij kunnen aansluiten en dan een bordje aan het tuinhek hangen.

Twee jaar geleden begon beeldend kunstenaar Erik van Ommen met een proefproject voor Tuinreservaten en noemde dat mijn 'Tuinparadijs'. In korte tijd leverde dit zoveel aanmeldingen op dat de levensvatbaarheid afdoende werd bewezen.

VARA's 'Vroege Vogels' startte hierop radio-en TV uitzendingen met het programma 'Tuinreservaten'.

De overheid geeft minder geld uit aan de natuur. Er zijn in Nederland ruim 5 miljoen tuinen. Door deze zo natuurlijk mogelijk in te richten en met elkaar te verbinden blijft de groene stroom bestaan. Het project Tuinreservaten bundelt de krachten van die stroom, onder het motto 'Stop het stenen tijdperk'.

Er zijn inmiddels 5000 tuinen aangemeld als tuinreservaat en die hebben echt hun buitenterras niet op hoeven geven.

Ik kan me nog herinneren dat we vroeger thuis vaak een egel in de tuin hadden of tijdens warme zomeravonden er vleermuizen rond het huis fladderden. Als u dit nog steeds heeft dan bent u een van de weinig gelukkigen, want deze fenomenen worden steeds zeldzamer. Ook de huismus komt bijna niet meer voor.

De werkgroep cursussen van het HWL ontwikkelde de cursus tuinreservaten waaraan vorig jaar 15 mensen deelnamen. In 5 theorie avonden en 2 excursie ochtenden werden met cursisten en 7 gastdocenten uit eigen gelederen de mogelijkheden verkend om een eigen tuinreservaat te maken. In het bezit zijn van een tuin, ook al heeft die de omtrek van een postzegel is hierbij voldoende.

Op de eerste avond kijken we naar de Hoeksche Waard als Nationaal Landschap en wat de kernkwaliteiten zijn van de natuur die hierbij hoort. Door verstedelijking is er verlies aan biodiversiteit zoals dus het wegblijven van genoemde diersoorten etc. Ook passeren hedendaagse trends de revue (sierperken in grind e.d.)

Op de daaropvolgende avonden die elke keer twee maal een uur cursus bevatten en een koffiepauze om ervaringen uit te wisselen of vragen te stellen komen de vogels, vlinders, waterdieren en egels aan de orde, alsook de soorten bomen, struiken en kruiden die je kunt toepassen. Als we denken aan een tuinreservaat is het navolgende een aardige richtlijn.

– Een natuurlijke vijver met een geleidelijke oever.

– Struiken en bomen met vruchten, bessen en noten.

– Zo min mogelijk bestrating.

– Klimplanten en struiken met doornen naast of tegen een gevel.

– Natuurlijke beschutting waar egels onderdoor kunnen.

– Een soortenrijke beplanting met structuur.

– Inheemse planten voor rupsen, vlinders en bijen.

– Composthoop.

– Rommelhoekjes en takkenhopen.

– Nestkastjes voor vogels, zoogdieren en insecten.

HWL stelt de inhoud van de cursus en het cursusmateriaal ter beschikking van de Vereniging voor Natuur-en Milieueducatie, de IVN, omdat er landelijk belangstelling is getoond voor deze cursus. IVN en 'Vroege vogels' tuinreservaten werken samen en willen deze cursus omvormen tot een die in het gehele land gegeven kan gaan worden. Zodra dit materiaal beschikbaar is wordt er opnieuw een cursus 'Tuinreservaten' aangeboden door HWL. Voor inschrijving mailt u naar cursussen@hwl.nl.

De brochure hoe maak ik een tuinreservaat is op te halen bij het Nationaal Landschap Centrum in Numansdorp.

De beste wensen

Elf is een gekkengetal. Het elfde jaar van de 21ste eeuw werd voor mij onverwacht een heel wisselend jaar vol met verrassingen en ontmoetingen. Het eindigde met een gebroken arm, dus daarom heeft het even geduurd voordat het schrijven weer kan beginnen. Vanaf nu gaat het steeds beter en heb ik er weer enorm veel zin in om jullie mee te laten genieten van mijn  belevenissen in die mooie Hoeksche Waard. Ook zal ik proberen nog wat berichten van vorig jaar te brengen.

Hoeksche Chips

Wie een bezoek brengt aan de Hoeksche Hoeve in 's Gravendeel om de productie te volgen van de Hoekse chips keert huiswaarts in de wetenschap dat je een Hoeksche chip met zorg en aandacht moet eten en dat je nooit zal weten welke soort aardappel wordt gebruikt om ze te maken.

's Gravendeel, een dorp sinds 1593 in de polder Nieuw Bonaventura en sinds enkele jaren behorend bij de gemeente Binnenmaas heeft 9000 inwoners die de bijnaam Seuters dragen. Seuters zijn kleine in de schil  gebakken aardappeltjes in reuzel, die daarna een paar uur moeten seuteren. Een dorp van aardappeltelers waar Gerrit Rozendaal, Henk Scheele en René de Zeeuw de Seutercombinatie oprichtten in 2002 met als doel zelf de productie en afzet van een smakelijk product te ontwikkelen.

Na een jaar experimenteren met aardappelschijfjes in de schil, gebakken in zonnebloemolie met toevoeging van zeezout was de Hoeksche chip geboren. In 2004 werd aan de lokale groenteboer gevraagd de zakjes te verkopen, wat hij na enige aarzeling deed en reeds na korte tijd belde om meer zakjes. Het antwoord was 'over een paar weken', want een productielijn was er nog niet, alleen de overtuiging dat zij een goed en eerlijk product hadden ontwikkeld. De aardappelen worden milieubewust  geteeld doordat er akkerranden met bloemenmengels en gras worden aangelegd waar insecten op afkomen die helpen bij de bestrijding van bladluis. De aardappelen worden na de oogst opgeslagen in een enorme bewaarloods, waar ze in het begin maar zes weken houdbaar waren.
Lang genoeg werd gedacht, maar er was niet stilgestaan bij de weg dat een zakje chips aflegt voordat deze bij de consument is. Onderzocht werd hoe de houdbaarheid kon worden verlengd met
behoud van smaak en de reeds transparante verpakking. Tegenwoordig heeft een zakje Hoeksche chips de houdbaarheid
van twaalf weken. Een verdubbeling!
De techniek in de bewaarloods wordt geregeld op zonne energie. De overgangsperiode van oude naar nieuwe teelt vindt plaats in juli/augustus. Als de aardappelen uit de loods komen worden ze gesorteerd op maat, vorm en schilkwaliteit. Daarna worden ze gewassen en gedroogd. Een afgewogen hoeveelheid wordt naar de snijmachine vervoerd om van daaruit in de zonnebloemolie te vallen. Een uitgekiend systeem zorgt er wel voor dat de chips niet aan elkaar plakken, maar de chipsbakker houdt de partij goed in de gaten, kan omroeren en beoordelen op kleur en vorm. De baktijd varieert per partij. Al deze persoonlijke aandacht is kenmerkend voor de ambachtelijke chips. Die aandacht kwam ook vanuit de gemeente omdat men vond dat er hier sprake was van industrie en dat hoort op een bedrijventerrein plaats te vinden. De aardappeltelers konden deze overtuiging weerspreken door een parallel te trekken met een kaasmakerij van veehouders. Dat vindt immers ook op het eigen bedrijf plaats. Met de belofte dat zolang het aardappelen betreffen van eigen teelt op eigen grond in de Hoeksche Waard om de Hoeksche chips te vervaardigen kan de productie op de Hoeksche hoeve blijven. 
Na het bakken van de chips worden ze met een grote zeef uit de olie gehaald en laten zij ze drogen, afkoelen en voordat ze worden verpakt volgt weer een inspectie. De chips worden gescand op zuiverheid en er wordt zeezout toegevoegd. Het samenstellen van de productielijn en het vaak in elkaar sleutelen van onderdelen werd door de boeren zelf ter hand genomen. De taken binnen het bedrijf zijn verdeeld. Tijdens het Versevant op de Priva Campus in De Lier heeft Henk Scheele de Versmarketeer 2010 ontvangen voor zijn 'Ambachtelijke chips'.

Anno 2011 wordt het productieproces gerund door vier vrouwen. Achter op de zakjes wordt in sommige gevallen de naam van de bakster genoemd. Elke maandagmorgen wordt gestart met de verkregen bestellingen en dezelfde week nog uitgevoerd. Zo is een vers product gegarandeerd. In vier dagen worden de smaakvarianten zeezout, zwarte peper, knoflook en paprika uitgevoerd. Deze laatste variant is een mengsel van kruiden op basis van natuurlijke ingrediënten. In korte tijd werd een flink deel van de Nederlandsche markt veroverd, waaronder Schiphol en bestaat er ook al interesse vanuit het buitenland. Niet verwonderlijk nu de Hoeksche Chips ook het BRC A certificaat heeft behaald bij een audit van het kwaliteitssysteem.

Oosterse Bekade Gorzen

In 1492 kreeg mr. Gerard Numan van Keizer Maximiliaan van Oostenrijk slikken, gorzen en rietbroeken ten zuidwesten van het Oudeland van Strijen cadeau. Hij mocht het gebied bedijken en kreeg er ook de ambachtsheerlijke rechten over. Wij kennen het gebied als de Ambachtsheerlijkheid van Cromstrijen, groot 1100 ha. wat zich na 1945 kon ontwikkelen tot een van de grootste en modernste landbouwbedrijven in Nederland. Er werden o.a. suikerbieten, aardappelen, rogge en graan verbouwd. Het gebied was niet toegankelijk voor publiek in die tijd, maar lag er als een hof van Eden met vele boomsoorten omringd, waar wel heel hard werd gewerkt.
Als onderdeel van Deltanatuur werd in 2009 en 2010,  60 ha landbouwgrond ingericht als natuur-en recreatiegebied Oosterse Bekade Gorzen. 
Tot voor kort waren dit nog omdijkte weilanden. Samen met de Hoogezandsche Gorzen en de natuurgebieden bij Strijen Sas vormen zij het waterlandschap de 'Oeverlanden Hollands Diep'.
We vinden het gebied ten ZO van Numansdorp en ten O van Numansgors De wisselende waterstanden die bereikt worden omdat de dijk op een plaats is doorgestoken zodat het water van het Hollandsch Diep er weer kan inlopen zorgen voor grote variatie in het gebied. Riet en grasland met kreken en stroompjes, slikken en gorzen zijn een paradijs voor zeldzame vogelsoorten op doortrek, om voedsel te zoeken of om te broeden. Ook moeras-en waterplanten gedijen door de afwisseling. Voor de vissen ontstaat een nieuw paaigebied. De tweede dijk landinwaarts is extra verstevigd omdat deze nu een belangrijke waterkering is geworden. De watersnood van 1953 ligt nog vers in het geheugen van veel Numansdorpers. Er zijn 56 mensen verdronken. De zgn. Rinkelpit is gebleven. Volgens een volksverhaal liggen er goudstukken die je als het hard waait hoort rinkelen. Helaas is er nooit een goudschat gevonden. Door de aanleg van recreatieve paden, een ligweide, een vlonder en strekdam lopen een stuk het gebied in, is het goed recreeren. In de directe omgeving van de Oosterse Bekade Gorzen zijn fietspaden aangelegd met daarlangs de knotwilgen die voorheen langs de dijk stonden. Via de Schuringsehavenkade is het bereikbaar, maar betreden is nog steeds voor eigen risico. Gidsen en vogelaars van het Hoeksche Waards Landschap houden hier excursies. Vrijwilligers wierpen een wal op voor oeverzwaluwen.

de 'Meer dan handen Award'

Jaarlijks wordt op de vrijwilligersdag in december aan de winnaar van de genomineerden een gemeentespeld uitgereikt in Oud-Beijerland. Doordat het dit jaar het Europees jaar van de vrijwilliger is was er op 5 november een extra avond georganiseerd door het Overleg Platform Vrijwilligerscentrale i.s.m. de Gemeente. In het Hoeksch Lyceum werden vrijwilligers letterlijk en figuurlijk in het zonnetje gezet. Omdat het grijsgehalte erg hoog is onder vrijwilligers moesten de enkele jongeren zich wel aanpassen aan  het geboden Cabaret en het chocolade presentje. Om in aanmerking te komen voor de meer dan handen award kon op 4 categorieen worden gestemd nl. Passie, Competitie, Verbinding en Innovatie, welke werden verworven door; Vrijwillige palliatieve terminale zorg, Zinkwegse boys g-voetbalteam, Avondsoos de baan, Korbatjo g-korfbalteam. Door burgemeester en wethouders werd plaatsgenomen achter het buffet, wat bestond uit een stampot/nasi-bami buffet, om op te scheppen voor de vrijwilligers. Er werd een heerlijk drankje geserveerd en besloten met koffie/thee en meer dan een bonbon. Door de gemeente werd een bon uitgereikt voor een speculaaspop van bakkerij Boender aan alle aanwezige vrijwilligers.